08/09/2020 Jacques-Alain Miller 109

Το μυστικό θέατρο της ενόρμησης

Σίριαλ κίλερ είναι μια λέξη καινούργια. Χρονολογείται από τα τέλη της δεκαετίας του 70 και είναι αμερικανική καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής αποτέλεσαν γόνιμη γη για τους κατά συρροήν δολοφόνους. Η σχετική βιβλιογραφία είναι τεράστια και ένα νοσηρό ενδιαφέρον είναι εκεί παρόν. Παράλληλα όμως υπάρχει και ένα ενδιαφέρον που αφορά το δημόσιο συμφέρον και έχει να κάνει με μια σειρά από ερωτήματα. Υπάρχουν άραγε χαρακτηριστικά γνωρίσματα για να προσδιορίσουμε την ταυτότητα ενός «άγνωστου ύποπτου»; Σύμφωνα με ποιες ενδείξεις μπορούμε να αναγνωρίσουμε ότι μεμονωμένα εγκλήματα ανήκουν σε μια εν εξελίξει συρροή; Πώς να εντοπίσουμε τον κατά συρροήν δολοφόνο πριν κάνει την πράξη; Μπορούμε να προβλέψουμε αν ένα παιδί θα εξελιχθεί σε κατά συρροήν δολοφόνο; Πρόκειται για ορισμένες ερωτήσεις που η επιστημονική έρευνα οδηγήθηκε να θέσει κατά την τελευταία δεκαπενταετία. Οι ειδικοί που προσπαθούν να απαντήσουν είναι αστυνομικοί και ψυ. Πιο πρόσφατα ζητήθηκε η συνδρομή της βιοχημείας, των νευροεπιστημών καθώς και της μαγνητικής τομογραφίας του εγκεφάλου.

Κλινικά στοιχεία.

Συνεντεύξεις με τους κατά συρροήν δολοφόνους ανέδειξαν ορισμένα επαναλαμβανόμενα κλινικά στοιχεία. Είναι, για παράδειγμα, «η τριάδα Mac Donald»: ο εν δυνάμει σίριαλ κίλερ λέγεται ότι εμφάνισε στη νεότητά του ενούρηση, πυρομανία και βία προς τα ζώα. Επισημαίνονται συχνά οι διαταραχές της σχέσης με τη μητέρα: αιμομικτική σχέση και σφραγίδα σαδισμού με μια μητέρα που αναφέρεται ως τερατώδης. Τους αποδίδουν το ASPD (Antisocial Personality Disorder, διαταραχή αντικοινωνικής συμπεριφοράς) που ομαδοποιεί τα ανεύθυνα, παρορμητικά υποκείμενα, που είναι συναισθηματικά αδιάφορα, χωρίς εναισθησία, χειριστικά, που περιφρονούν και παραβιάζουν τους κανόνες της κοινωνικής ζωής, τις κοινωνικές νόρμες, τους πολιτισμικούς κώδικες, τα δικαιώματα και τα αισθήματα του άλλου. Ωστόσο όλοι δεν καταλήγουν κατά συρροήν δολοφόνοι.

Πράγματι, η πλέον σίγουρη γνώση είναι τυπολογικής τάξεως σύμφωνα με τις νόρμες του FBI. Προκειμένου κάποιος να αναγνωριστεί σαν σίριαλ κίλερ σύμφωνα με το FBI, πρέπει να έχει σκοτώσει τουλάχιστον τρία πρόσωπα στη διάρκεια τουλάχιστον τριών διακριτών επεισοδίων. Τονίζεται το χρονικό διάστημα που οφείλει να ξεχωρίζει ένα γεγονός από το επόμενο. Η έννοια της σειράς απαιτεί πράγματι οι εν λόγω εγκληματικές πράξεις να αποτελούν η καθεμία μια ενότητα πράξης απομονώσιμη ως τέτοια. Το χρονικό διάλειμμα υποτίθεται ότι καταλαμβάνεται από ένα cooling-off (ψύξη) διακόπτοντας τη συναισθηματική συνέχεια της πράξης.

Όταν δεν υπάρχει χρονική και συναισθηματική ασυνέχεια δεν υπάρχει κατά συρροήν φόνος (serial killing) αλλά μαζική δολοφονία (mass murder). Ο μαζικός δολοφόνος (mass murderer) σκοτώνει τουλάχιστον τέσσερα πρόσωπα στο ίδιο σημείο την ίδια στιγμή ή σε σύντομο χρονικό διάστημα έτσι ώστε η σφαγή συγκροτεί ένα και μόνο γεγονός. Η συχνότητα αυτών των μαζικών δολοφονιών βρίσκεται σε διαρκή άνοδο σε όλο τον κόσμο από τη δεκαετία του 80 και ιδιαίτερα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

«Μοναχικός λύκος».

Πριν από δεκαπέντε χρόνια ο κοινωνιολόγος Denis Duclos έβλεπε στα hate crimes -εγκλήματα μίσους- που στόχευαν τα μέλη εθνοτικών, θρησκευτικών, έμφυλων, εθνικών, κοινωνικών κοινοτήτων τα συμπτώματα μιας κατακερματισμένης αμερικανικής κοινωνίας λόγω της παραίτησης του Κράτους. Πλέον αυτά τα εγκλήματα δεν αποτελούν εξαίρεση ούτε και στην Ευρώπη. Από το τρίτο και μετά τα τρία εγκλήματα του δολοφόνου με το σκούτερ αποκωδικοποιήθηκαν με τον ίδιο τρόπο σε ολόκληρο τον κόσμο. Θεωρήθηκαν ρατσιστικά εγκλήματα μίσους που είχαν σαν στόχο εκείνους που υποτίθετο ότι μόλυναν την εθνική ταυτότητα.

Αυτό το γεγονός αντηχεί προφανώς με την πρόσφατη μαζική δολοφονία (mass murder) στην Νορβηγία. Οι υποψίες σε αυτή την περίπτωση εστίασαν σε μια παρανοϊκή προσωπικότητα του τύπου «μοναχικός λύκος» που οι παραβάσεις του είναι πολύ πιο δύσκολο να προβλεφθούν. Πολλοί υπέθεσαν ότι κοινωνικά και πολιτισμικά γεγονότα αποτέλεσαν παράγοντες που επηρέασαν. Καταρχάς η προεκλογική καμπάνια και τα κακά πάθη που κινητοποιεί. Αλλά και γενικότερα οι φαντασιώσεις καθαρότητας, η δηλωμένη ή καλυμμένη ξενοφοβία. Είναι γεγονός ότι εκεί όπου η αριστερά της αριστεράς ελπίζει σε συλλογικές εξεγέρσεις, οι ιδεολογίες της άκρας δεξιάς λιβανίζουν και εκτρέφουν με προθυμία τον ατομικό ηρωισμό του μίσους.

Το μίσος είναι το πλέον έντονο πάθος. Η αγάπη δεν μπορεί να αποφύγει αυτά που φαίνονται ενώ το μίσος είναι ριζικό: στοχεύει στο είναι. Κάποιες φορές συρράπτει όλο νοητικό σύμπαν ενός υποκειμένου αναπληρώνοντας έτσι την ορθάνοιχτη τρύπα της ψύχωσής του. Όταν αυτό το μίσος περνάει σε πράξεις εναντίον μικρών παιδιών τότε το μυστικό θέατρο της ενόρμησης αποκαλύπτεται σαν «θέατρο της σκληρότητας» (Αντονέν Αρτώ). Επέρχεται τότε «ο τρόμος, η φρίκη, το ιερό ρίγος». Διότι ο καθένας από μας όσο κι αν τρελαίνεται για συμπάθεια, εγκαλείται επίσης με βάση το δικό του μερίδιο απανθρωπιάς χωρίς το οποίο καμιά ανθρωπιά δεν αντέχει.

 

Πρωτοδημοσίευση στα γαλλικά

Περιοδικό Le point 2062, 22 Μαρτίου 2012

Μετάφραση: Νασία Λινάρδου